Углеродтық нейтралдыққа жету жүйе құрайтын бағыттардың тиімділігін бағалаудың эконометриялық моделі

Аңдатпа

Мақсаты – Қазақстан Республикасында көміртек нейтралдылығына жетудің мемлекеттік саясатының жүйе құраушы бағыттарының тиімділігін сандық бағалау үшін кешенді эконометриялық модельді әзірлеу және сынақтан өткізу, аймақтық ерекшеліктер мен экономиканың салалық құрылымын ескере отырып. Зерттеу әдістемесі –панельдік деректерді талдау әдістеріне негізделген, оның ішінде тұрақты және кездейсоқ эффектілер модельдері, динамикалық панельдік моделдер, факторлардың үлесін бағалауға арналған Оаксака-Блиндер декомпозициясы, сондай-ақ аймақтық спилловер-эффектілерді ескеру үшін кеңістіктік эконометрика әдістері қамтылған. Эмпирикалық база Қазақстанның 17 аймағы бойынша панельдік деректерді қамтиды. Қазақстан жағдайы үшін алғаш рет макроэкономикалық, салалық және аймақтық декарбонизация факторларын біріктіретін көпдеңгейлі эконометриялық модель әзірленді, сондай-ақ 28 көрсеткішті ескеретін аймақтардың көміртек нейтралдылығына дайындығының композиттік индексі ұсынылды. Нәтижелер – энергия тиімділігін 1%-ға арттыру ЖІӨ көміртек сыйымдылығын 0,47%-ға төмендететінін, ЖЭК дамуы 1%-ға шығарындыларды 0,18%-ға азайтатынын, ал көміртек бағасын 10 USD/тонна CO₂-ге көтеру шығарындыларды 2,3%-ға төмендететінін көрсетті. Қорытынды – декарбонизация факторлары бойынша шығарындылар серпімділігінде айтарлықтай аймақтық айырмашылықтар анықталды. Оңтайлы сценарийді жүзеге асыру кезінде көміртек нейтралдылығына ЖІӨ-нің 2,7%-ы мөлшерінде жыл сайынғы инвестициялар шартымен 2058 жылға дейін қол жеткізуге болады, бұл Жол картасының бағалауларына сәйкес келеді. Практикалық мәні – модель Қазақстан Республикасының 2060 жылға дейінгі көміртек нейтралдылығына жету стратегиясын түзету негізі бола алады, сондай-ақ төмен көміртекті дамудың аймақтық стратегияларын әзірлеуге қызмет етеді.