Жариялау этикасы

«Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы» журналының редакциялық саясаты жарияланым этикасы комитетінің журнал редакторларына арналған ғылыми жарияланымдар этикасының қағидаттары жөніндегі нұсқаулықта белгіленген ғылыми мерзімді басылымдардың дәстүрлі этикалық принциптерін басшылыққа алады. (Committeeon Publication Ethics: COPE, Promoting integrity in scholarly research and its publication | COPE: Committee on Publication Ethics).

Редакциялар ғылыми жарияланымның халықаралық стандарттарын (WAME (УЭЙМ), COPE (КОП), Хельсинки декларациясы) басшылыққа алады және ғылыми этика, авторлық құқық, рецензиялау үдерісі, деректердің тұтастығы, сондай-ақ авторлардың тіліне, жынысына, нәсіліне немесе этникалық тегіне байланысты кемсітушілікке жол бермеу және жарияланған мақалаларда жасанды интеллектіні пайдалану қағидаттарын ұстанады.

Ғылыми мақаланы әзірлеу барысында жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын пайдалану тек көмекші құрал ретінде – деректерді өңдеу, статистикалық талдау, тілдік редакциялау және визуализация үшін ғана рұқсат етіледі.

Мақаладағы ғылыми мазмұн, нәтижелерді интерпретациялау және тұжырымдар үшін толық жауапкершілік авторларға жүктеледі. ЖИ-ді қолдану мақаланың тиісті бөлімінде (мысалы, «Әдістеме», «Алғыс айту» немесе төменгі сілтемеде) ашық түрде көрсетілуі қажет – ЖИ қай кезеңде және қандай мақсатта пайдаланылғаны нақты жазылуы тиіс (мысалы: "статистикалық өңдеу үшін ChatGPT/OpenAI/Gemini пайдаланылды").

Ғылыми нәтижелерді, гипотезаларды немесе мақаланың мазмұнын авторлық қатысуынсыз тек ЖИ көмегімен автоматты түрде жасауға жол берілмейді. Бұл талаптар сақталмаған жағдайда мақала қарастыруға қабылданбайды.

Тек авторлардың өздері тікелей жіберген түпнұсқа қолжазбалар ғана қарауға қабылданады.

Редакция төмендегілерге қатаң тыйым салады:

- ғылыми мақалаларды жазу, сату немесе ілгерілету қызметтерін көрсететін делдалдарды тартуға;

- академиялық адалдық қағидаттарын бұза отырып дайындалған материалдарды жариялауға ұсынуға;

- журналдың ресми рәсімдерінен тыс ақылы ілгерілету схемаларын пайдалануға.

Аталған қағидаттардың бұзылу белгілері анықталған жағдайда редакция мақаланы жариялаудан бас тарту құқығын өзіне қалдырады.

Редакциялық кеңес

Редакциялық кеңеске дәйексөз деңгейі жоғары жетекші ғалымдар, соның ішінде шетелдік университеттердің өкілдері кіреді. Кеңес мыналарға жауап береді: жарияланымдардың ғылыми деңгейін бағалау; редакциялық саясаттың сақталуын бақылау; басылымның даму стратегиясын қалыптастыру..

Индекстеу және дәйексөз келтіру (цитирование)

Журнал жетекші халықаралық дерекқорларда (Scopus, Web of Science) индекстелуге ұмтылады. Бұл үшін мыналар қамтамасыз етіледі: нөмірлерді тұрақты жариялау; әрбір мақалаға DOI беру; халықаралық репозиторийлерде мақалаларды мұрағаттау.

Қолжетімділік және лицензиялау

Басылым ашық қолжетімділік саясатын (Open Access) ұстанады, Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық даму министрінің 2020 жылғы 2 сәуірдегі № 101 бұйрығымен бекітілген «Мерзімді баспасөз басылымдарын, ақпараттық агенттіктерді және желілік басылымдарды есепке немесе қайта есепке қою» мемлекеттік қызмет көрсету Ережелеріне сәйкес (бұдан әрі - Ереже) бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы уәкілетті органда есепке қою туралы куәлігі бар (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 20296 болып тіркелген), қол қойылатын индексі және халықаралық стандартты сериялық нөмірі ISSN (International Standard Serial Number). Бұл мыналарды қамтамасыз етеді:

• Ғылыми контентті еркін тарату.
• Авторлық құқықты сақтай отырып, материалдарды дәйексөз келтіру және пайдалану мүмкіндігі.

Авторларға қатысты саясат

Авторлар бұрын жарияланбаған немесе басқа басылымның қарауында жатқан түпнұсқалық зерттеулерді ұсынуға тиіс.

Барлық қосалқы авторлар жұмысқа елеулі үлес қосуы тиіс.

Зерттеулерді қаржыландыру көздерін көрсету талап етіледі.

Қателер болған жағдайда авторлар бұл туралы редакция алқасына хабарлауға және қажет болған жағдайда мақаланы кері қайтарып алуға міндетті.

Соңғы хат алмасудан бастап екі ай ішінде автордан кері байланыс болмаса, мақала қабылданбайды.

Рецензенттерге қатысты саясат

Рецензенттер материалдарды объективті және негізді бағалайды.

Қарау материалдарының құпиялылығы мiндеттi болып табылады.

Мүдделер қақтығысы туындаған жағдайда рецензент мақаланы бағалаудан бас тартуға міндетті.

Редакциялық алқаға қатысты саясат

Редакция алқасының мүшелері мақалалардың сапасына ерекше назар аударуға, журнал редакциясы алқасының отырыстарына қатысуға, мақала бойынша рецензенттердің шешімдерімен келісу (немесе келіспеу) туралы дәлелді шешім қабылдауға, журнал нөмірлерінің мазмұнын айқындау бойынша шешім қабылдауға міндетті.

Авторлардың географиялық алуан түрлiлiгiн кеңейту жөнiндегi жұмысты жүзеге асыру, әртүрлi ұйымдар мен елдерде жұмыс iстейтiн мамандарды жариялауға шақыру.

Автордың/авторлар ұжымының жынысына, ұлтына, дініне және басқа да жеке қасиеттеріне қарамастан қолжазбалардың интеллектуалдық мазмұнын бағалау.

Қолжазбамен байланысты авторлармен және ұйымдармен бәсекеге қабілетті, бірлескен және өзге де өзара іс-қимыл мен өзара қарым-қатынасқа байланысты мүдделер туындаған жағдайда қолжазбаны қарауға болмайды.

Бас редактор (Бас редактордың мiндеттерiн белгiлi бiр жағдайлар (iссапар, күтпеген жағдайлар және т.б.) туындаған жағдайда бас редактордың орынбасары орындайды):

• техникалық талаптарға сәйкестігі бойынша бастапқы іріктеуден өткен әрбір келіп түскен мақала бойынша рецензенттерді (тиісті тақырып бойынша ғалымдарды немесе мамандарды) айқындайды,
• рецензенттердің пікірлері мен материалды талқылау негізінде журналдың редакциялық алқасының отырысында ағымдағы нөмірдің мазмұнын анықтау бойынша келіп түскен материалды жариялау туралы түпкілікті шешім қабылдайды.

Редакция 

Журналдың редакциясы авторларға ғылыми зерттеу нәтижелерін жариялау бойынша қызмет көрсету жөніндегі агенттіктермен жұмыс істемейді.

Редакция авторлардың, редакторлардың және рецензенттердің әдепсіз мінез-құлқы анықталған кезде қысқа мерзімде шешім қабылдауға міндеттенеді. Авторлардың әдепсіз мінез-құлқына өз мақалаларын тәуелсіз қарауға, шарттық және жалған шолуға, авторлар тізімін бұрмалауға, жалған мәтіндерді жариялауға, оларды бұрмалауға және дайындауға, дәйексөзбен айла-шарғы жасауға, плагиат, авторлық құқықты бұзуға және редакциялық процестердің құпиялылық принципін бұзуға, материалды басқа басылымдарға қатар беруге байланысты іс-әрекеттер жатады.

Егер қолжазбаны қарау немесе оны баспасөз алдында дайындау барысында автордың әдепсіз мінез-құлқы анықталса, редакция алқасы қолжазбаны одан әрі қараудан алып тастауға және автормен өзара іс-қимылды тоқтатуға құқылы. Автордың әдепсіз мінез-құлқы оның мақаласы жарияланғаннан кейін болған жағдайда (қатар жариялау фактілерін анықтау, авторлық құқықты бұзу, плагиат және т.б.), редакциялық алқа автордың әдепсіз мінез-құлқы туралы басқа журналдарды (мақала қатар жарияланған) хабардар ете отырып, мақаланы журналдың веб-сайтынан да, мұрағаттық және ғылыми индекстеу дерекқорларынан да кері қайтару (алып тастау, алып тастау) туралы шешім қабылдауға құқылы.  Редакциялық алқа, егер оларды жариялауға (автордың әдепсіз мінез-құлқына) байланысты күрделі проблемалар табылмаса, жарияланымның күшін жою (бас тарту) туралы негізсіз шешімдер қабылдамауға міндеттенеді.

Журнал рецензенттері мен редакторларының әдепсіз мінез-құлқына авторлардың келісімінсіз мақала мәтіндерін басқа журналдарға беру, авторлардың материалдарын үшінші тұлғаларға беру, авторлық құқықты, редакциялық процестердің құпиялылық принципін бұзу, сондай-ақ қолжазбамен байланысты авторлармен және ұйымдармен бәсекелестік, бірлескен және өзге де өзара іс-қимыл мен қарым-қатынас салдарынан мүдделердің болуына байланысты көмекші материалдар жатады.

Қаралған қолжазбаларға немесе жарияланған материалдарға қатысты талаптар туындаған жағдайда Редакция алқасы тиісті ден қою шараларын қабылдауға міндеттенеді: бірінші кезекте мақала авторына түсіндіру сұралады. Тексеру автордан қанағаттанарлықсыз жауап алынған жағдайда ғана жүргізіледі

Авторлардың, редакторлардың және рецензенттердің этикалық мінез-құлық нормаларын бұзудың жоғарыда көрсетілмеген ықтимал жағдайлары ғылыми жарияланымдар этикасы қағидаттары жөніндегі Комитеттің (Committee on Publication Ethics: COPE, Promoting integrity in scholarly research and its publication | COPE: Committee on Publication Ethics) нұсқаулығы негізінде қаралады.

Редакция бас редакторға, редакциялық алқа мүшелеріне, рецензенттерге журналда мақала жариялауға мүмкіндік береді, бірақ олар өз лауазымдарын пайдалана алмайды. Барлық мақалалар, соның ішінде арнайы басылымдардың жауапты редакторларының мақалалары да рецензиялау рәсімінен өтеді және журналдың редакциялық алқасының отырысында қаралады.

Жарияланған мақалаларда өрескел қателер (формулалардағы қателер, техникалық себептер бойынша көрсеткіштер) анықталған жағдайда түзетулер туралы ақпарат келесі нөмірлерде орналастырылуы мүмкін.

Бөтен жұмысты пайдалану және плагиат

Плагиатты тексеру https://antiplagiat.enu.kz/ арқылы жүзеге асырылады.

Плагиатқа жол берілмейді, плагиат фактісі 50% құраған немесе мәтінмен айла-шарғы жасау фактісі анықталған мақала авторларына 1 жыл ішінде журналға мақалалар жіберуге, оның ішінде қосалқы автор ретінде де рұқсат етілмейді.

Бірегейлік деңгейі 75%-дан кем емес.