Қазақстандағы инфляциялық белгісіздік және тұтынудың мінез-құлықтық динамикасы

Аңдатпа

Бұл зерттеу 2011-2024 жылдар аралығында Қазақстандағы инфляциялық белгісіздік пен когнитивтік ауытқулардың үй шаруашылықтарының тұтыну деңгейіне әсерін талдайды. Талдау барысында Үй шаруашылықтарының бюджеттік зерттеуі деректері және Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің макроэкономикалық көрсеткіштері пайдаланылып, тұтыну моделіне мінез-құлықтық экономика элементтері енгізілді. Инфляциялық белгісіздік GARCH(1,1) моделі арқылы бағаланып, ал якорьлау (anchoring) ауытқуы күтілетін және нақты инфляция арасындағы айырма ретінде анықталды. Жылдық бекітілген әсерлері бар pooled OLS моделі және Newey-West орнықты стандарттық қателері мінез-құлықтық және макроэкономикалық факторлардың тұтынуға ықпалын тиімді түрде айқындайды.

Эмпирикалық нәтижелер инфляциялық белгісіздіктің тұтынуды едәуір төмендететінін (β = -0.32) көрсетіп, сақтық мақсатындағы жинақтау мінез-құлқын растайды. Ал күтілетін инфляция тұтынуды арттырады (β = 0.05), себебі үй шаруашылықтары бағаның өсуін алдын ала болжайды. Якорьлау ауытқуының шағын, бірақ теріс әсері (β = -0.03) өткен инфляцияға негізделген күтулердің жаңа ақпаратқа реакцияны әлсірететінін көрсетеді. Үй шаруашылықтарының табысы тұтынуға айтарлықтай ықпал етеді (β = 0.74), ал модель тұтыну өзгерісінің 96%-ын түсіндіреді.

Алынған нәтижелер инфляциялық белгісіздік жағдайында тұтыну мінез-құлқына мінез-құлықтық факторлардың маңызды әсер ететінін дәлелдейді. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі коммуникацияның ашықтығын арттырып, саясаттың сенімділігін күшейту арқылы якорьлау әсерін азайтып, үй шаруашылықтарының тұтыну күтулерін тұрақтандыра алады.