Отбасылық бизнесті сәйкестендіру және басқарушылық кемелділікті бағалау: Қазақстанға арналған диагностикалық модель

Аңдатпа

Мақсаты – Қазақстандағы отбасылық бизнесті сәйкестендіру өлшемдерін негіздеу, сондай-ақ отбасылық бақылау белгілері мен корпоративтік басқарудың жетілу деңгейін сипаттайтын көрсеткіштерді ажырату. Зерттеудің өзектілігі отбасылық кәсіпорындардың ресми статистикалық жіктемесінің болмауымен айқындалады. Бұл олардың қажеттіліктері мен тәуекелдерін бағалауды және мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігін анықтауды қиындатады. Әдістері – Зерттеудің теориялық негізін мінез-құлық тәсілі, F-PEC шкаласы, familiness тұжырымдамасы және институционалдық теория құрады. Эмпирикалық база 2026 жылғы қаңтар–мамыр аралығында Шымкент, Түркістан қалалары мен Түркістан облысында жүргізілген отбасылық қатысу белгілері бар 85 кәсіпорын өкілінің сауалнамасын және сегіз жартылай құрылымдалған сараптамалық сұхбатты қамтиды. Салыстырмалы, мазмұндық және сипаттамалық талдау әдістері қолданылды. Нәтижелері –  Кәсіпорынның отбасылық сипаты отбасы тарапынан бақылау жасалуымен, туыстардың тұрақты қатысуымен, бизнестің ортақ отбасылық актив ретінде қабылдануымен және оны келесі ұрпаққа беру ниетімен анықталатыны белгіленді. Отбасылық және корпоративтік қаражатты бөлек есепке алу, міндеттерді нақты бөлу, сабақтастықты жоспарлау және сыртқы мамандарды тарту басқарудың жетілу деңгейін сипаттайды. Респонденттердің 76,5%-ында құжатпен бекітілген сабақтастық жоспары болмаған, 72,9%-ы отбасылық қаражат пен кәсіпорын қаржысының араласатынын, ал 53,0%-ы жалдамалы басшыларға сенімсіздік пен басқарушылық құзыреттердің жеткіліксіздігін көрсеткен. Анықталған байланыстар себеп-салдарлық тәуелділік ретінде түсіндірілмейді. Қорытынды –  Қазақстанның ерекшеліктерін ескеретін ерікті диагностикалық модель ұсынылды. Ол қосымша әкімшілік мәртебе мен реттеушілік жүктеме енгізбей, отбасылық кәсіпорындардың қажеттіліктерін айқындауға және консультациялық әрі білім беру қолдау шараларын белгілеуге арналған.