Қазақстан еңбек нарығындағы ұрпақаралық үрдістер: X, Y және Z ұрпақтарының ерекшеліктері және адами капитал саясатының стратегиялық бағыттары

Аңдатпа

Мақала Қазақстан еңбек нарығындағы ұрпақаралық динамиканы талдауға арналған, негізгі назар X, Y және Z ұрпақтарының адам капиталының дамуына қосқан үлесіне аударылады. Ұлттық статистика бюросының деректері негізінде негізгі көрсеткіштер бойынша салыстыру жүргізілді: жұмыс күшіне қатысу, жұмыспен қамту құрылымы, жұмыссыздық деңгейі, кәсіпкерлік белсенділік, білім беру, цифрлық сауаттылық, мобильділік және табыс. Y ұрпағы (1981–1996 жж.) экономиканың өзегін құрайды, жұмыспен қамтылғандардың 48,2%-ын қамтып, жоғары мобильділік пен кәсіпкерлік белсенділікті көрсетеді. X ұрпағы (1965–1980 жж.) елеулі үлесті сақтап отыр (жұмыспен қамтылғандардың 31,5%-ы), бірақ шектеулі цифрлық бейімделу проблемаларына тап болуда. Z ұрпағы (1997–2012 жж.) жұмыс күшінің 19,2%-ын құрайды, олардың жартысына жуығы оқуына байланысты еңбекке тартылмаған; алайда олардың жоғары цифрлық дағдылары мен кәсіпкерлікке қызығушылығы болашақ өсу әлеуетін қалыптастырады.

Талдау келесі әсерлерді анықтады: табыс пен жұмыспен қамтылудағы ұрпақаралық теңсіздік, білім беру мен еңбек нарығы сұранысы арасындағы құрылымдық сәйкессіздік қаупі, мақсатты саясат жүргізілген жағдайда жастардағы «өсу резервінің» болуы. Қазақстан үшін саясаттық салдарлар икемді бейімделуді талап етеді: X ұрпағына арналған цифрлық қайта даярлау бағдарламалары, Y ұрпағының инновациялық және кәсіпкерлік әлеуетін қолдау, Z ұрпағының кәсіби құзыреттерін дамыту. Нәтижелер адам капиталын дамытудың ұзақ мерзімді стратегиясы мен экономиканы әртараптандырудың негізі ретінде ұрпақаралық тәсілдің маңыздылығын айқындайды.